Chomik europejski a chomik domowy - to nie to samo zwierzę

Chomik europejski (Cricetus cricetus), nazywany też chomikiem ziemnym, jest zdecydowanie większy niż popularne chomiki hodowlane dostępne w sklepach zoologicznych. Wielkością przypomina świnkę morską, a jego masa ciała waha się od 0,5 do 1 kilograma. Charakterystyczną cechą gatunku jest trójkolorowe futro - rudo-białe, z wyraźnie czarnym brzuchem, co odróżnia go od jednolicie ubarwionych chomików domowych.

Tryb życia - mistrz ukrywania się

Chomik europejski jest aktywny głównie nocą, a dzień spędza w rozbudowanym systemie podziemnych nor. Nory stałe bywają bardzo skomplikowane i mogą być użytkowane przez kilka lat. Prowadzi do nich kilka wejść - główne charakteryzuje się pochylonym korytarzem oraz kopcem ziemi usypanym przy otworze, natomiast wejścia zapasowe, służące do szybkiej ucieczki, nie mają kopców, a tunel prowadzi od razu pionowo w dół.

Pod ziemią chomik urządza sobie prawdziwe zaplecze gospodarskie - kilka komór spiżarni na zapasy, osobną latrynę oraz wymoszczoną miękkimi roślinami komorę sypialną. W trakcie niesprzyjającej pogody, silnego zaniepokojenia lub zimą zwierzę zamyka wejścia do nory mieszaniną błota, odchodów, plew i fragmentów roślin, tworząc naturalną barierę ochronną.

Zimą chomik zapada w stan odrętwienia zwany torporem, podczas którego jego temperatura ciała znacząco się obniża, a metabolizm zwalnia, pozwalając przetrwać najzimniejsze miesiące bez wychodzenia na powierzchnię.

Dlaczego chomik europejski znika z polskich pól?

Paradoksalnie, gatunek uznawany przez dekady za szkodnika rolniczego dziś sam potrzebuje ochrony. Jego zasięgi występowania bezpowrotnie się kurczą z kilku powodów: stosowania środków ochrony roślin, zaprawionego chemicznie ziarna, a także celowego tępienia zwierząt wynikającego z braku wiedzy o ich statusie ochronnym na terenach, gdzie wciąż występują. Ogromnym zagrożeniem jest też fragmentacja siedlisk spowodowana budową infrastruktury drogowej, przecinającej korytarze, którymi populacje mogłyby się swobodnie przemieszczać i wymieniać genetycznie.

Status ochrony w Polsce

W Czerwonej Księdze IUCN chomik europejski ma status najmniejszej troski (LC), jednak dotyczy to całej światowej populacji gatunku - w Europie Zachodniej jego liczebność spadła tak drastycznie, że uznaje się go tam za krytycznie zagrożony. W Polsce, mimo wcześniejszego traktowania jako szkodnika, gatunek objęto ochroną już w 1995 roku, a w 2011 roku wprowadzono zapis o ochronie ścisłej i czynnej.

Chomik europejski uznawany jest za tak zwany gatunek parasolowy (umbrella species) - oznacza to, że ochrona jego siedliska automatycznie przynosi korzyść innym zwierzętom żyjącym w tym samym środowisku, takim jak kuropatwy, bażanty czy zające.

Lokalne programy ratunkowe - przykład Jaworzna

Ochrona chomika europejskiego w Polsce często odbywa się na poziomie lokalnym. Przykładem może być Jaworzno, które w 2015 roku otrzymało dofinansowanie od Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach na przeciwdziałanie wymieraniu miejscowej populacji chomika. Projekt zakładał między innymi zasilanie osłabionych genetycznie populacji zdrowymi osobnikami sprowadzanymi z innych miejsc, na przykład z poznańskiego ZOO. Dziś chomik europejski jest jedną z wizytówek tego miasta.

Nasz projekt naukowy - edukacja najmłodszych o chomiku europejskim

W 2017 roku, wspólnie z Pauliną, opracowaliśmy koncepcję projektu edukacyjnego poświęconego biologii chomika europejskiego oraz jego środowisku, skierowanego do dzieci w wieku przedszkolnym. Praca obejmowała opracowanie strategii i metodyki zajęć, przygotowanie pomocy edukacyjnych oraz przeprowadzenie warsztatów, podczas których najmłodsi mogli poznać ten gatunek w przystępny, dostosowany do ich wieku sposób.

Wychodzimy z założenia, że skuteczna ochrona gatunków zaczyna się od edukacji - i to najlepiej od najmłodszych lat. Dlatego w naszej ofercie znajdziesz też produkty z wizerunkiem chomika europejskiego dedykowane dzieciom, które pozwalają w prosty sposób zacząć rozmowę o tym, że polska przyroda kryje więcej gatunków, niż nam się wydaje.

Co można zrobić, żeby pomóc chomikowi europejskiemu?

• Zgłaszaj obserwacje - jeśli natrafisz na nory przypominające opisane wyżej (charakterystyczny kopiec przy głównym wejściu), warto zgłosić to lokalnemu towarzystwu przyrodniczemu lub regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
• Wspieraj lokalne programy ochrony - wiele inicjatyw, podobnie jak ta w Jaworznie, finansowanych jest z funduszy ochrony środowiska i korzysta z lokalnego wsparcia społecznego.
• Edukuj dzieci i bliskich - świadomość, że chomik europejski to dziki, chroniony gatunek, a nie szkodnik, jest pierwszym krokiem do tego, by przestano go celowo tępić.
• Zwracaj uwagę na inwestycje infrastrukturalne w Twojej okolicy - fragmentacja siedlisk przez drogi to jedno z największych zagrożeń dla gatunku.

Najczęstsze pytania o chomika europejskiego

Chomik europejski w naszym sklepie

Ten gatunek jest nam szczególnie bliski - to jemu poświęciliśmy nasz projekt edukacyjny dla najmłodszych, dlatego w kategorii Chomik europejski znajdziesz kolekcję produktów zaprojektowanych z merytoryczną dbałością o szczegóły gatunkowe.

Wśród propozycji dla dorosłych przyrodników jest koszulka z chomikiem europejskim, ciepła bluza na chłodniejsze dni oraz kubek ceramiczny. Do plecaka lub na zakupy świetnie sprawdzi się torba bawełniana lub worek-plecak, a dla domowników, którzy lubią się zdrzemnąć w ciągu dnia (zupełnie jak chomik nocą) - poduszka z jego wizerunkiem.

Dla najmłodszych, których edukacji o tym gatunku poświęciliśmy nasz projekt naukowy, przygotowaliśmy miękkie body niemowlęce z chomikiem, wykonane z bezpiecznych dla dzieci materiałów.

Interesuje Cię ochrona innych rzadkich gatunków polskiej fauny? Sprawdź też naszą kategorię Popielica - kolejny gatunek, którego reintrodukcji w Polsce poświęciliśmy własne badania naukowe.

Źródła

• Strejczek-Jaźwińska P., Jaźwiński J., "I am a friend of the European hamster" - an innovative project of the environmental education, 2017
• Strejczek-Jaźwińska P., Chomik europejski - nieznany mieszkaniec naszych pól, Blisko Przyrody
• Czerwona Lista IUCN
• Rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną